28/09/2026
Audit ကိုအပ်လိုက်ရင် စာရင်းထွက်တယ်ဆိုတဲ့ကိစ္စ
မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းနယ်ပယ် (အထူးသဖြင့် SMEs တွေနဲ့ ပထမဆုံး ကုမ္ပဏီထူထောင်ကြတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်တွေ) အကြားမှာ အလွန်အမင်း အဖြစ်များပြီး မှားယွင်းစွာ နားလည်ထားကြတဲ့ အဓိက Concept (အယူအဆ) လွဲမှားမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
၁. ဘာကြောင့် ဒီလို အထင်မှားနေကြတာလဲ။ (Root Causes)
စာရင်းကိုင်နှင့် စာရင်းစစ် မကွဲပြားခြင်း (Bookkeeping vs. Auditing Confusion): လုပ်ငန်းအများစုမှာ ကိုယ်ပိုင် Full-time အကောင့်ဝန်ထမ်း မရှိကြပါဘူး။ ဒါမှမဟုတ် ရှိရင်တောင် စာရင်းဇယားတွေကို စနစ်တကျ မချုပ်တတ်ကြပါဘူး။ ဒါကြောင့် နှစ်ချုပ်စာရင်းရှင်းတမ်း (Financial Statements) တွေ မရှိသေးတဲ့အခါ “Audit လုပ်ပေးပါ” ဆိုပြီး ပြင်ပ CPA တစ်ယောက်ဆီ အပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အမှန်တကယ်က စာရင်းမရှိသေးရင် စာရင်းလုပ်ပေးရခြင်း (Bookkeeping / Compilation) ကို အရင်လုပ်ရတာဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီကနေ ထွက်လာတဲ့ စာရင်းတွေကိုမှ အပြင်ကလူက စစ်ရတာ (Auditing) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအဆင့်နှစ်ခုကို ရောထွေးပြီး "Audit အပ်လိုက်ရင် စာရင်းထွက်လာမယ်" လို့ ယူဆကြတာပါ။
Compliance (စာရွက်စာတမ်းပြည့်စုံရေး) ကိုသာ အဓိကထားခြင်း: DICA နှစ်စဉ်ကြေညာစာတမ်း (Annual Return) တင်ဖို့၊ သို့မဟုတ် IRD အခွန်ကိစ္စအတွက် Auditor ရဲ့ လက်မှတ် (Audit Report) လိုအပ်လို့သာ မဖြစ်မနေ အပ်ကြတာ များပါတယ်။ လုပ်ငန်းရှင်အများစုအတွက် Audit ဆိုတာ တကယ့်တွက်ချက်စစ်ဆေးမှုထက် "DICA တင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ လက်မှတ်နဲ့ စာရွက်စာတမ်းရဖို့ အလုပ်တစ်ခု" လို့ပဲ မြင်ကြပါတော့တယ်။
၂. အမှန်တကယ် စံနှုန်းအရ ဘယ်လိုဖြစ်ရမလဲ။ (The Correct Process)
စာရင်းစစ်ဆေးခြင်း (Auditing) ရဲ့ မူလသဘောတရားအရ -
Management's Responsibility (လုပ်ငန်းရှင်/မန်နေဂျာများရဲ့ တာဝန်): ဘဏ္ဍာရေးရှင်းတမ်းတွေ (Balance Sheet, Income Statement, Cash Flow) ကို ပြုစုရေးဆွဲတင်ပြရမယ့် တာဝန်ဟာ လုပ်ငန်းရှင် (သို့မဟုတ် ကုမ္ပဏီရဲ့ စာရင်းကိုင်) မှာသာ အပြည့်အဝ ရှိပါတယ်။
Auditor's Responsibility (စာရင်းစစ်ရဲ့ တာဝန်): စာရင်းစစ် (CPA/Audit Firm) ရဲ့ တာဝန်က လုပ်ငန်းရှင်တွေ တင်ပြလာတဲ့ စာရင်းဇယားတွေ၊ ဘောက်ချာတွေ၊ ဘဏ်စာရင်းတွေဟာ မှန်ကန်မှုရှိရဲ့လား၊ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေနဲ့ ညီရဲ့လားဆိုတာကို ဝင်ရောက်စစ်ဆေးခြင်း (Verify / Examine) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ "စာရင်းထွက်လာအောင် ထိုင်လုပ်ပေးရမည့်သူ" မဟုတ်ပါဘူး။
3. လက်တွေ့ မြေပြင်အခက်အခဲများနှင့် သက်ရောက်မှုများ
Expectation Gap (မျှော်လင့်ချက် ကွာဟချက်): လုပ်ငန်းရှင်က "ငွေပေးလိုက်ပြီ၊ စာရင်းတွေ အကုန်ထုတ်ပေးလိမ့်မယ်" လို့ ထင်ပြီး၊ စာရင်းစစ်က "ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ဂျာနယ်၊ လယ်ဂျာ၊ ဘောက်ချာတွေ ပေးပါ၊ မှန်မမှန် ကျွန်တော်တို့ စစ်မယ်" လို့ ယူဆတဲ့အခါ နှစ်ဦးကြား အလုပ်လုပ်ရာမှာ အခက်အခဲတွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါတယ်။
Independent (လွတ်လပ်မှု) ထိခိုက်နိုင်ခြင်း: စာရင်းစစ်တစ်ဦးဟာ ကိုယ်တိုင်လည်း စာရင်းရေးဆွဲပေးပြီး၊ ကိုယ်တိုင်လည်း အဲဒီစာရင်းကို ပြန်စစ်ဆေးနေမယ်ဆိုရင် စာရင်းစစ်ရဲ့ အဓိက အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ "လွတ်လပ်မှု" (Independence) ဆုံးရှုံးသွားပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းတွေအရ တစ်ဖွဲ့တည်းက စာရင်းလည်းရေး၊ စာရင်းလည်းစစ် (Self-review threat) လုပ်ခွင့် မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ SMEs တွေမှာတော့ ဝန်ထမ်းအင်အားနဲ့ အသိပညာ အကန့်အသတ်ကြောင့် ဒီလို ရောထွေးလုပ်ကိုင်နေကြရတာတွေ အများကြီး ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ခြုံငုံရရင်တော့ အများစု နားလည်သလို "Audit အပ်လိုက်ရင် စာရင်းထွက်လာတယ်" ဆိုတာထက်၊ "စာရင်းမရှိသေးရင် စာရင်းအရင်ချုပ်ရမယ်၊ ပြီးမှ အဲဒီစာရင်းကို Audit တင်ပြီး စစ်ဆေးရမယ်" ဆိုတဲ့ အဆင့် (၂) ဆင့်ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိရှိနားလည်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
#+959798300273