25/12/2022
सेयर बजारमा घाटालाई कसरी रिकभर गर्ने ? केही तरिकाहरु यस्ता छन् :
हाम्रो सेयर बजार विगत लामो समयदेखि घट्दो क्रममा रहेको छ । नेपालमा मात्र नभई विश्वका अधिकांश प्रमुख सेयर बजारहरुको प्रदर्शन सन् २०२२ मा निकै कमजोर बनेको छ । सेयर बजारको निरन्तर गिरावटबाट धेरै लगानीकर्ताले निकै ठूलो सम्पति गुमाएका छन् भने धेरै लगानीकर्ता बजारबाटै पलायन बन्नुपर्ने स्थिति उत्पन्न भएको छ । कतिपयले खरिद गरेको मूल्य भन्दा निकै तल्लो भाउमा सेयर बिक्री गरेर वास्तविक घाटा पनि व्यहोरेका छन् ।
यस्तै, कतिपय लगानीकर्ता लगानीमा अडिग रहिरहे पनि पोर्टफोलियोको अवास्तविक वा कागजी घाटा (अनरियलाइज्ड लस) भने चुलिएको छ । लगानीकर्ताको कागजी घाटा ठूलो भएकाले सेयर बिक्री गरेर बजारबाट बाहिर निस्किन सक्ने अवस्था छैन । बजार निरन्तरजसो घटेका कारण धैर्यताको बाँध पनि टुट्ने अवस्थामा पुगेकाले लगानीकर्ता एक किसिमको ट्रयाप (जाल) मा फसेको अवस्था छ ।
यस्तो अवस्थामा कसरी प्रतिक्रिया दिने भन्नेमा व्यावहारिक, वित्तीय तथा अन्य विभिन्न कारकहरुले मुख्य भूमिका निर्वाह गरेका हुन्छन् । लगानीकर्ताले कागजी घाटा रिकभर गर्न कुन–कुन् कुराहरुलाई मुख्य विचार गर्नुपर्छ भनेर सेयर बजारका जानकारहरुले दिएका सुझाव र सल्लाहलाई यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।
कागजी नोक्सानीको सामना कसरी गर्ने ?
अवास्तविक नोक्सान वा कागजी नोक्सान (अनरियलाइज्ड लस) को सामना गर्ने कुरा मुख्यतयः लगानीकर्ताको मनोविज्ञानसँग सम्बन्धित छ । यस्तो अवस्थामा लगानीकर्ताहरुले अक्सर तर्कहीन व्यवहार देखाउने गरेको जानकारहरु बताउँछन् । लगानीको आधारभूत मूल्यांकन गर्नुको सट्टा र उक्त लगानी राम्रो छनोट रहन्छ वा रहँदैन भन्ने निर्णय गर्नुको सट्टा लगानीकर्ताहरुले प्रायः संज्ञानात्मक पूर्वाग्रहहरु (कोगनिटिभ बायस) को सहारा लिने गर्दछन् । तसर्थ, कागजी नोक्सानीको सामना गर्न लगानीकर्ताले तर्कहीन व्यवहार र संज्ञात्मक पूर्वग्रहहरुलाई टाढै राख्नुपर्छ ।
धेरैजसो लगानीकर्तालाई नाफाको भन्दा घाटाको महसुस बढी हुने गर्दछ । तसर्थ, १ सय रुपैयाँको अवास्तविक नोक्सानीले लगानीकर्तालाई १०० रुपैयाँको अवास्तविक नाफाको आनन्द भन्दा निकै ठूलो पीडा दिने गर्दछ । जसका कारण एक पटक खरिद गरिसकेको स्टकबाट अलग हुन लगानीकर्तालाई झन् गाह्रो महशुस हुन्छ । स्टकलाई आफ्नो स्वामित्वमा राखेको महसुस गर्ने भएकाले अलग हुनका लागि ठूलो रकमको आशा गरेका हुन्छन् ।
खरिद गरेको रकम भन्दा कम भाउमा बिक्री गर्नलाई मानसिकरुपमा पनि निकै कठीन हुन्छ । जुन कतिपय अवस्थामा लगानीकर्ताका लागि एक किसिमको जाल सरह नै बन्न जान्छ । लगानीकर्ताले कागजी घाटाको सामना गर्दा जोखिम बढी लिने गरेको जानकारहरु बताउँछन् । यो किन हुन्छ भने, लगानीकर्ताले पीडाबाट बच्नका लागि जुनसुकै सम्भावनालाई पनि आफ्नो बनाउन खोज्छन् । यद्यपि, यसले उनीहरुलाई थप नोक्सानीका लागि ढोला खोलिरहेको हुन्छ ।
निरन्तर घटिरहेको सेयर किनेर (बाइङ द डिप) अन्ततः टाट पल्टिने वा खसेको चक्कु समात्ने (क्याचिङ अ फलिङ नाइफ) अवस्थामा पुग्ने लगानीकर्ता यसका एक उदाहरण हुन् । कागजी नोक्सानीको सामना गर्दा आउने यस्ता व्यावहारिक गल्तीहरुको जडलाई ‘संक कस्ट फ्यालसी’ भनिन्छ । यसको शिकार भएका लगानीकर्ताहरु आफू उम्कन नसक्ने जस्तो महसुस गर्छन् र एकमात्र समाधान भनेको थप लगानी गर्नु हो भन्ने ठन्दछन् ।
तर हरेक पटक लगानी थप गर्दा पोर्टफोलियोको जोखिम पनि उत्तिकै मात्रामा बढ्छ । र, सबैभन्दा खराब पक्ष भनेको बजारबाट बाहिर निष्किनलाई थप गाह्रो बन्दै जान्छ । कागजी नोक्सानीको सामना गर्दा आधारभूत अवस्थाको गहन विश्लेषण गर्दै लगानीमा बसिरहने, लगानीबाट बाहिर निस्किने वा थप लगानी गर्ने भन्ने बारेमा निर्णय गर्नुपर्ने हुन्छ ।
घाटामा सेयर कहिले बेच्ने ?
घाटामा बेच्ने निर्णयको अर्थ माथि चर्चा गरिएका संज्ञानात्मक पूर्वाग्रहहरु बारे सचेत हुनु र तर्कसंगतरुपमा आफ्नो लगानीको आधारभूत मूल्यांकन गर्नु हो । नोक्सानमा स्टक बेच्नुपर्ने राम्रो कारणहरुमा भारी इन्साइडर कारोबार, नाफा र आय पूर्वानुमानमा व्यवस्थापन पक्षको संशोधन, लाभांशमा कटौती र उल्लेखनीय मात्रामा नियामकीय कारवाही वा जरिवाना जस्ता आधारभूत परिवर्तनहरु समावेश हुन सक्छन् ।
लगानीकर्ताले प्रत्येक लगानीका लागि स्टप–लस अर्डरको रुपमा तर्कसंगत र नियमहरुमा आधारित निकास योजना बनाउनुपर्ने जानकारहरु बताउँछन् । स्टप–लस यस्तो मूल्य हो जसमा लगानीकर्ताले घाटा सीमित गर्न स्टक स्वतः बिक्रीका लागि राखेका हुन्छन् । लगानीकर्ताहरुले लगानी गर्नुअघि नै स्टकको नाफा मार्जिन र घाटा कम गर्न स्टप लसको सीमा निर्धारण गर्नुपर्छ ।
कस्तो अवस्थामा लगानीमा बसिरहने ?
विविधीकरणयुक्त पोर्टफोलियोहरु भएका दीर्घकालीन लगानीकर्ताले सामान्यतयः लगानीमा बसिरहने र बजारको अस्थिरताबाट बाहिर निस्किनुपर्ने जानकारहरु बताउँछन् । लगानी विविधीकरण गरिएको छ भने कुनै एउटै स्टकको पतनले सम्पूर्ण पोर्टफोलियो नै नोक्सानमा जाने जोखिम ज्यादै न्यून हुन्छ । बजारको जोखिमबाट अस्थिरता हुन सक्छ । तर, राम्रो–विविधीकरण गरिएको पोर्टफोलियो कहिल्यै रिकभर नहुने सम्भावना लगभग शून्य जस्तै रहन्छ ।
कतिपय लगानीकर्तामा केही नाफा पाउने बित्तिकै सेयर बेचिहाल्ने र घटेर बटम बनाएको बेला किन्ने प्रवृत्ति हुन्छ । जसलाई एक किसिमको ‘मार्केट टाइमिङ’ पनि भनिन्छ । तर यस्तो अनुमान लगाउन कुसल र अनुभवी लगानीकर्ताका लागि समेत गाह्रो काम हो । बजारको यही नै तल्लो विन्दु हो भनेर ठोकुवा गर्न सकिँदैन । कतिपय अवस्थामा बजार रिकभर हुनका लागि २–४ दिन नै काफी पनि हुन्छ ।
तसर्थ, दीर्घकालीन लगानीकर्ताले बजारको उतारचढावलाई बेवास्ता गर्दै लगानीमा बसिरहनुपर्छ । क्रेगटन विश्वविद्यालयको एक अध्ययनले सन् २००१ देखि सन् २०२० सम्मको अवधिमा बजारको १० वटा मात्र राम्रा दिनहरु गुमाउनेको समग्र प्रतिफल ७.४७% बाट घटेर ३.३५% आएको देखाएको थियो । यसबाट पनि दीर्घकालीन लगानी गर्नेहरुले बजारको उतारचढावबाट प्रधावित हुनुहुँदैन भन्ने पुष्टि हुन्छ ।
आफ्नो पोर्टफोलियोलाई थप लचिलो र सहनशील कसरी बनाउने ?
सेयर बजारमा आउने करेक्सनले लगानीकर्तालाई आफ्ने वास्तविक जोखिम सहन सक्ने क्षमताको बारेमा जान्ने अवसर प्रदान गर्छ । पोर्टफोलियोमा देखिएको कागजी घाटाहरुले रातभर निदाउन दिँदैन भने पोर्टफोलियोको सम्पत्ति
विनियोजनलाई परम्परागत ढंगबाट थप मिश्रित बनाउने विचार गर्नुपर्ने जानकारहरु बताउँछन् । यसले भविष्यमा आउने अर्को गिरावटको अझ राम्रसँग सामना गर्न मद्दत गर्न सक्छ ।
पोर्टफोलियोलाई बजारको गिरावट सामना गर्न सक्ने बनाउन मुख्य गरी दुई कुरालाई ध्यान दिनुपर्छ । पहिलो र सबैभन्दा सरल तरिका भनेको कम जोखिम भएका निश्चित आम्दानी प्रदान गर्ने सम्पत्तिहरुमा लगानी विविधीकृत गर्ने । यस्ता सम्पतिमा मुद्दपि खाता, बन्ड र अल्पकालीन ट्रेजरीहरु पर्दछन् ।
अर्को समाधान भनेको हेज–फण्ड जस्ता वैकल्पिक लगानी हो । यसका साथै, म्युचुअल फन्डहरुलाई पनि सम्पति विविधीकृत गर्ने सरल साधनका रुपमा मानिएको छ । तसर्थ, लगानीकर्ताहरूले स्टक, बन्ड र नगदको परम्परागत पोर्टफोलियोलाई विविधीकरण गरी र हेज फन्ड, म्युचुअल फन्ड जस्ता वैकल्पिक लगानीहरुमा लगानी बाँडफाँट गरी पोर्टफोलियोलाई थप लचिलो बनाउन सक्छन् ।
