08/08/2025
Fundacja rodzinna a rozwód fundatorów – istotne ryzyko podatkowe
Choć fundacja rodzinna zyskuje coraz większą popularność jako narzędzie zabezpieczenia majątku i planowania sukcesji, warto pamiętać, że jej skutki podatkowe mogą ulec istotnym zmianom w przypadku rozwodu fundatorów.
Zmiana statusu małżonków a konsekwencje podatkowe
W myśl obowiązujących przepisów, małżonkowie należą do tzw. zerowej grupy podatkowej (zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Dzięki temu wypłaty z fundacji rodzinnej na ich rzecz mogą korzystać z pełnego zwolnienia z podatku dochodowego. Jednak po rozwodzie status ten ulega zmianie – małżonkowie przestają być dla siebie osobami najbliższymi w rozumieniu ustawy, co – zdaniem organów podatkowych – skutkuje utratą prawa do zwolnienia.
Fiskus wskazuje, że relacja fundatora z beneficjentem musi być oceniana na dzień wypłaty świadczenia, a nie na moment wniesienia majątku do fundacji. W konsekwencji, po rozwodzie, wypłaty z fundacji mogą być objęte 15-procentowym zryczałtowanym podatkiem PIT (art. 30 ust. 1 pkt 17 lit. b ustawy o PIT).
Przykład z praktyki
W interpretacji indywidualnej z 17 marca 2025 r. (sygn. 0114-KDIP3-1.4011.43.2025.1.AK) rozpatrywano sytuację małżonków, którzy wspólnie założyli fundację rodzinną i wnieśli do niej majątek pochodzący ze wspólności majątkowej. Po rozwodzie oboje pozostali beneficjentami fundacji i wystąpili z pytaniem, czy wypłaty będą nadal korzystać ze zwolnienia. Ich stanowisko – zgodnie z którym każdy z fundatorów powinien być traktowany jako posiadający 100% udział we wniesionym majątku – zostało uznane przez KIS za błędne.
Organ podatkowy wskazał, że tylko ta część wypłaty, która odpowiada udziałowi beneficjenta jako fundatora, jest zwolniona z podatku. Pozostała część wypłaty – jeśli beneficjent nie spełnia już warunków zerowej grupy podatkowej – podlega opodatkowaniu. Obowiązek poboru podatku spoczywa na fundacji jako płatniku.
Inaczej w przypadku trwałego małżeństwa
W interpretacji z 2 czerwca 2025 r. (nr 0113-KDIPT2-3.4011.332.2025.1.NM), dotyczącej małżonków, którzy nadal pozostają w związku małżeńskim, Dyrektor KIS potwierdził, że całość wypłat na ich rzecz korzysta ze zwolnienia z PIT, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy o PIT.
Co warto rozważyć przed powołaniem fundacji?
Eksperci podkreślają, że decyzja o wspólnym utworzeniu fundacji rodzinnej przez małżonków powinna być poprzedzona analizą nie tylko sytuacji majątkowej, ale również ewentualnych zmian w życiu osobistym. Rozwód może prowadzić do niekorzystnych skutków podatkowych, których nie da się odwrócić bez restrukturyzacji fundacji.
Alternatywą może być założenie odrębnych fundacji przez każdego z małżonków. Takie rozwiązanie pozwala zachować większą elastyczność i chronić majątek w razie rozstania. Choć wiele fundacji powstaje jako wspólna inicjatywa małżonków, coraz częściej doradcy rekomendują rozdzielenie struktur.
A co z dziećmi?
Dobra wiadomość jest taka, że rozwód fundatorów nie wpływa na status dzieci jako beneficjentów. Wspólne dzieci byłych małżonków nadal zaliczane są do zerowej grupy podatkowej, co oznacza, że wypłaty na ich rzecz są w całości zwolnione z PIT.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna jest skutecznym narzędziem ochrony majątku, ale nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Każdy przypadek warto rozważyć indywidualnie – szczególnie w kontekście potencjalnych zmian osobistych, takich jak rozwód. W takich sytuacjach opinia podatkowa lub konsultacja z doradcą podatkowym może uchronić przed poważnymi konsekwencjami finansowymi.
