16/04/2026
Nowe uprawnienia PIP w zakresie kontroli zatrudnienia – co zmieni się od lipca 2026 r.
8 lipca 2026 r. wejdzie w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która umożliwi inspektorom administracyjne przekształcanie pozornych kontraktów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę. Wykonanie decyzji administracyjnej zostanie zawieszone w przypadku wniesienia odwołania do sądu. Przedsiębiorcy mają trzy miesiące na weryfikację umów cywilnoprawnych.
Nowelizacja nadaje Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Nadanie inspekcji uprawnień do przekształcania umów to jeden z tzw. kamieni milowych, od którego realizacji zależy wypłata środków z Krajowego Planu Odbudowy.
Jakie kompetencje zyska PIP
Według nowych przepisów inspektor pracy – w razie stwierdzenia nieprawidłowości – będzie miał możliwość w pierwszej kolejności wydania polecenia dot. funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy. Przed wydaniem polecenia będzie jednak zobowiązany do wysłuchania stron.
Jeśli polecenie nie zostanie wykonane, będzie miał możliwość wystąpienia do okręgowego inspektora pracy o wszczęcie postępowania administracyjnego, które będzie mogło zakończyć się wydaniem decyzji o przekształceniu umowy. Będzie mógł również zamiast wydawania decyzji skierować powództwo do sądu. Po decyzji inspektora strony (pracodawca i pracownik) będą mogły zawrzeć umowę o pracę. Jeżeli taka czynność zostanie dokonana i uzyska aprobatę inspektora pracy, postępowanie zostanie zakończone bez potrzeby podejmowania dalszych czynności administracyjnych.
Ważne
W pierwszej kolejności inspektor będzie wydawać polecenia usunięcia naruszeń prawa pracy. Jeśli pracodawca nie zastosuje się do takiego polecenia, możliwe będzie wszczęcie postępowania administracyjnego, które może zakończyć się decyzją o przekształceniu fikcyjnej umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę.
Strony będą mogły też ukształtować łączący je stosunek cywilnoprawny – w zakresie jego treści lub sposobu realizacji – w taki sposób, aby usunąć elementy charakterystyczne dla stosunku pracy oraz wyeliminować zarzuty niezgodności z przepisami prawa pracy. Inspektor pracy dokona oceny prawidłowości realizacji wydanego polecenia. W przypadku oceny pozytywnej postępowanie również zostanie zakończone.
Ocena negatywna stanowić będzie podstawę do wszczęcia przez okręgowego inspektora pracy postępowania administracyjnego i wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. W trakcie postępowania uwzględniana ma być wola stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem - w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa.
Odwołanie od decyzji inspektora pracy
Odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy do sądu będzie można wnieść w terminie 30 dni. Ustawa przewiduje, że rozpatrzenie odwołania przez sąd ma nastąpić w ciągu miesiąca. Do czasu prawomocnego orzeczenia decyzja inspektora będzie wstrzymana. Projekt nie wprowadza więc rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora, jak zakładała pierwsza propozycja zmian w ustawie o PIP.
Zarówno pracownik, jak i pracodawca będą mogli odwołać się od decyzji inspekcji do sądu. W trakcie postępowania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia, aby prawa pracownika były skutecznie chronione.
W postępowaniu administracyjnym dotyczącym decyzji, od której służy odwołanie, będzie można nadać rygor natychmiastowej wykonalności jedynie wobec osób objętych szczególną ochroną pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę np. kobiety w ciąży.
Interpretacje indywidualne dla pracodawców
Jednocześnie pracodawcy zyskają dodatkowe narzędzie w postaci możliwości wystąpienia do Państwowej Inspekcji Pracy z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej prawidłowej formy zatrudnienia w konkretnym stanie faktycznym. Rozwiązanie to wzorowane jest na instytucji interpretacji podatkowych wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.
Ważne
Interpretacja indywidualna pozwoli pracodawcy uzyskać potwierdzenie, że stosowana forma zatrudnienia jest zgodna z prawem, co ograniczy ryzyko późniejszego kwestionowania umów przez inspektorów.
Wymiana informacji między ZUS, PIP i KAS
Nowela przewiduje też m.in. wymianę informacji i danych między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli i analizy ryzyka oraz usprawnienie kontroli PIP poprzez wprowadzenie kontroli zdalnych. Zakłada ponadto zwiększenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.
Termin wejścia w życie i regulacje przejściowe
Nowelizacja, poza wyjątkami wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw tj. 8 lipca 2026 r.
Pracodawca, który przed dniem wejścia w życie ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę np. umowę cywilnoprawną, mimo że spełnia wszystkie cechy stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem - zawarcia umowy o pracę - nie będzie podlegał odpowiedzialności, wynikającej z Kodeksu pracy.
