31/10/2025
“Cơn địa chấn kế toán 2025”: Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200 — Những thay đổi mà kế toán phải biết trước khi bước sang năm 2026!
Thông tư số 99/2025/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026, thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC – văn bản đã gắn bó với cộng đồng kế toán doanh nghiệp suốt 11 năm qua.
Thông tư mới không chỉ “cập nhật kỹ thuật”, mà là một cuộc cải tổ toàn diện: từ hệ thống chứng từ, tài khoản, đơn vị tiền tệ, đến báo cáo tài chính và quản trị nội bộ.
1️⃣ Thay đổi căn bản về cấu trúc và phạm vi điều chỉnh
Nếu Thông tư 200 tập trung vào hướng dẫn “ghi sổ và lập báo cáo tài chính” thì Thông tư 99 mở rộng phạm vi, gộp luôn yêu cầu về quản trị, kiểm soát nội bộ và tự chủ kế toán trong doanh nghiệp.
Ngay tại Điều 3, Bộ Tài chính yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng quy chế quản trị nội bộ và cơ chế kiểm soát kế toán – điều chưa từng có trong Thông tư 200.
→ Điều này đánh dấu sự chuyển hướng mạnh sang “kế toán quản trị – quản trị tài chính hiện đại”, không chỉ là ghi chép, mà là quản lý và kiểm soát rủi ro.
2️⃣ Bổ sung quy định mới về đơn vị tiền tệ trong kế toán
Thông tư 200 trước đây chỉ cho phép sử dụng VND hoặc ngoại tệ nếu được chấp thuận.
Thông tư 99 dành hẳn Điều 4–6 để quy định rõ cách xác định, thay đổi và chuyển đổi đơn vị tiền tệ trong kế toán, kèm hướng dẫn chi tiết:
Khi doanh nghiệp được phép dùng ngoại tệ làm đơn vị kế toán, phải đáp ứng các điều kiện về doanh thu – chi phí – huy động vốn.
Nếu thay đổi đơn vị tiền tệ (VD: từ USD sang VND), phải thực hiện tại đầu niên độ kế toán, và dùng tỷ giá chuyển khoản trung bình của ngân hàng thường giao dịch.
Báo cáo tài chính vẫn bắt buộc nộp bằng Đồng Việt Nam, kể cả khi kế toán ghi sổ bằng ngoại tệ.
→ Đây là bước tiến lớn giúp doanh nghiệp FDI, xuất nhập khẩu, logistics… thuận lợi hơn trong việc ghi nhận và trình bày báo cáo theo thực tế hoạt động bằng USD, EUR mà vẫn đảm bảo chuẩn Việt Nam.
3️⃣ Cải cách mạnh về tổ chức bộ máy kế toán và đơn vị trực thuộc
Điều 7 của Thông tư 99 quy định chi tiết quyền và trách nhiệm giữa công ty mẹ – chi nhánh – đơn vị phụ thuộc.
Điểm mới đáng chú ý:
- Doanh nghiệp được phân cấp cho đơn vị trực thuộc tự quyết định ghi nhận vốn cấp là nợ phải trả hay vốn chủ sở hữu, tùy mô hình quản lý.
- Cho phép doanh nghiệp ghi nhận hoặc không ghi nhận doanh thu, giá vốn khi luân chuyển nội bộ, dù có hay không hóa đơn.
- Cho phép lựa chọn việc đơn vị trực thuộc có lập BCTC riêng hay không, miễn sao báo cáo cuối cùng của doanh nghiệp bao gồm đầy đủ số liệu hợp nhất giữa trụ sở chính và các đơn vị phụ thuộc.
→ Đây là thay đổi mang tính cách mạng đối với các tập đoàn, công ty đa chi nhánh – giúp linh hoạt trong quản trị mà vẫn đảm bảo tuân thủ báo cáo hợp nhất.
4️⃣ Cập nhật mới về chứng từ kế toán và biểu mẫu số hóa
Thông tư 99 quy định rõ: Doanh nghiệp được tự thiết kế hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ kế toán, miễn là đảm bảo trung thực – minh bạch – dễ kiểm tra – kiểm soát được tài sản, nguồn vốn
Khi thay đổi biểu mẫu, doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán nội bộ làm căn cứ thực hiện.
Đồng thời, tăng cường tính pháp lý cho chứng từ điện tử – phù hợp với xu thế số hóa và kế toán online.
→ So với Thông tư 200, đây là điểm “cởi trói” cực mạnh: cho phép doanh nghiệp chủ động thiết kế hệ thống kế toán số, không bị ràng buộc bởi mẫu giấy truyền thống.
5️⃣ Thay đổi hệ thống tài khoản kế toán
Điều 11 khẳng định: doanh nghiệp áp dụng hệ thống tài khoản kế toán mới tại Phụ lục II kèm theo Thông tư 99.
***Những điểm mới/thay đổi đáng chú ý của TT99 so với TT200
► TK 215 – Tài sản sinh học: mới so với TT200. TT99 còn mở chi tiết: 2151 (Súc vật nuôi định kỳ), 21511/21512 (chưa trưởng thành/đạt giai đoạn trưởng thành), 21521/21522 (nguyên giá/giá trị khấu hao lũy kế) và 2152–2153 cho cây trồng, sản phẩm một lần… → Bổ sung khung hạch toán cho nông nghiệp, chăn nuôi, trồng trọt mà TT200 chưa có tài khoản riêng.
► TK 821 tách cho Thuế tối thiểu toàn cầu: ngoài 8211 (thuế TNDN hiện hành) và 8212 (thuế TNDN hoãn lại như TT200), TT99 mở thêm cấp chi tiết dưới 8211:
— 82111 – Chi phí thuế TNDN hiện hành theo Luật TNDN
— 82112 – Chi phí thuế TNDN bổ sung theo quy định về Thuế tối thiểu toàn cầu (15%)
→ Tạo “kênh” riêng để theo dõi chi phí thuế bổ sung GloBE cho các tập đoàn MNE. (bối cảnh về thuế tối thiểu toàn cầu đang được nội luật hóa ở VN).
► Đổi tên/chuẩn hóa thuật ngữ vốn chủ: TK 419 trong TT99 hiển thị là “Cổ phiếu mua lại của chính mình” (thay vì “Cổ phiếu quỹ” như cách gọi phổ biến theo TT200). Mục tiêu là tiệm cận thuật ngữ báo cáo tài chính quốc tế và phản ánh đúng bản chất công cụ vốn.
6️⃣ Trình bày báo cáo tài chính theo chuẩn mới
Thông tư 99 vẫn giữ nguyên 4 loại báo cáo cơ bản:
- Bảng cân đối kế toán nhưng được gọi dưới tên Báo cáo tình hình tài chính giống như thông tư 133
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
- Thuyết minh báo cáo tài chính
Bốn biểu mẫu (B01-DNKLT, B02-DNKLT, B03-DNKLT, B09-DNKLT) dùng riêng cho doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục – tức là các doanh nghiệp đang trong giai đoạn giải thể, phá sản hoặc ngừng hoạt động
Nhưng Bộ Tài chính yêu cầu mở rộng phần thuyết minh, trình bày rõ các yếu tố:
- Căn cứ xác định đơn vị tiền tệ,
- Ảnh hưởng của thay đổi tỷ giá,
- Các yếu tố hợp nhất, giao dịch nội bộ,
- Và các rủi ro tài chính (tỷ giá, lãi suất, tín dụng).
→ Nghĩa là, báo cáo tài chính giờ đây không chỉ là con số, mà phải giải thích “câu chuyện tài chính” của doanh nghiệp.
7️⃣ Tư tưởng chủ đạo: “Tự chủ – minh bạch – hội nhập”
Khác với tinh thần “chuẩn mực kế toán Việt Nam” của Thông tư 200,
Thông tư 99 hướng tới hài hòa với IFRS, đặt nền tảng cho chuyển đổi số và hội nhập kế toán quốc tế.
Mọi nội dung đều thể hiện rõ triết lý mới:
“Doanh nghiệp được tự chủ trong hệ thống kế toán, nhưng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực và minh bạch của thông tin tài chính.”
Sơn kế toán
